Adapazarı ve Gebze Elektrik Santralleri

InterGen ve ENKA ortaklığı, 1997 yılında Yap-İşlet kanunu çerçevesinde TEAŞ tarafından açılmış olan elektrik üretim ihalesini kazanarak, Adapazarı (770 MW) ve Gebze (1540 MW) Elektrik Üretim Santrallerini inşa ve işletme hakkını elde etmiştir. Proje kapsamında, 20 yıl süreyle (proje geliştirme ve inşaat süreleri de dahil olmak üzere) TEAŞ’a, elektrik satılacaktır. Bu elektrik, özel şirketler tarafından devletimize satılan en ucuz elektrik olacaktır.

Adapazarı ve Gebze santralleri inşaatının değişik aşamalarında, 7000’in üzerinde kişi görev almış ve faaliyetlerin en yoğun olduğu dönemde çalışan sayısı 2220 kisiye kadar ulaşmıştır.. Bu santraller için gerekli tüm finansman, InterGen ve ENKA ortaklığı tarafından temin edilmiştir. Devletten sadece TEAŞ’a satılan elektriğin bedeline ait Hazine Garantisi alınmıştır.

InterGen, Bechtel ve Royal Dutch/Shell Grubu şirketlerinin bir ortak girişimidir. ENKA ise ülkemizin en büyük inşaat şirketini de barındıran büyük bir Holding grubudur. Projelerin ana müteahhidi Bechtel ENKA Müşterek Teşebbüs Ortaklığı’dır; ana ekipman sağlayıcıları ise General Electric (Gaz Türbinleri), CMI-Belçika (Buhar Üretim Kazanları) ve Alstom’dur (Buhar Türbinleri).

1 Aralık 2005 tarihinde, ENKA, ticari işletme döneminde ortağı InterGen’in sahip olduğu hisseleri satın alarak, enerji üretim şirketlerinin tamamına sahip olmuştur.

Santrallerin Çevresel Özellikleri

“Doğal Gaz Kombine Çevrim” tipi elektrik santrallerine, dünya genelinde yoğun bir şekilde ilgi duyulmaktadır. Bu ilginin sebepleri arasında, kısa inşaat süreleri, düşük yatırım maliyeti, verimli çalışma ve asgari miktarda çevresel etki bulunmaktadır.

Bu tip santraller hem kullandıkları yakıtın oldukça yüksek bir kısmını elektrik enerjisine çevirebilmekte (yaklaşık %60 oranında; kömür santralleri için eşdeğer rakamlar %40’ları nadiren geçebilmektedir) hem de çevreye etkileri minimum düzeydedir.

Bunun en önemli sebebi, yakılan doğal gazın esasen temiz bir yakıt olması, yani kükürt, partikül veya istenmeyen diğer yabancı maddeleri hemen hemen hiç içermemesidir.

Kombine Çevrim santrallerinin hatırı sayılır tek emisyonu, yüksek sıcaklıklarda gerçekleştirilen yanma sonucunda atmosferdeki azot ve oksijen moleküllerinin birleşmesi ile oluşan, (NOx) azot-oksittir. Her üç santralde de, azot-oksit üretiminin asgari düzeyde tutulması amacıyla, General Electric Şirketi tarfından geliştirilmiş olan DLN (Dry Low NOx) teknolojisi kullanılmaktadır. Bu sistemle, doğal gaz ve hava önceden karıştırılarak karışım oranları kontrol altında tutuluyor; dolayısıyla, türbinlerin azot-oksit üretim oranları da kontrol altında alınmış oluyor.

Ayrıca, çıkan gazları atmosfere yüksek bir seviyede atmak suretiyle atmosferik hava karaşımını hızlandırmak için, buhar üretim kazanlarımıza 80 metrelik bacalar inşa edilmektedir. Sonuç itibarıyla, bacalarımızdan çıkan egzoz gazları, gerek Dünya Bankası gerekse de Çevre Bakanlığımız tarafından belirlenen hava emisyon limitlerinin bir hayli altında kalmaktadır.

Buhar üretim kazanlarımızda tesisimizde demineralize edilecek su kullanılmaktadır. Kullanılan bu demineralize su üretimi esnasında ortaya çıkan kimyasallar veya evsel atıklardan kaynaklanan kirli sular, gerekli arıtma tesislerinde işlendikten sonra, ilgili Kanun ve Yönetmeliklere uygun olarak Çark Suyu deresine deşarj edilmektedir. Santralin gürültü kirletmesine karşılık olarak da, türbinler etrafına ve buhar blöf hatlarına özel ses geçirmez panolar ve susturucular yerleştirilmiştir.

İnşaat ve Ticari İşletmeye Geçiş Süreleri

Mart 2000’de inşaatına başlanan Adapazarı ve Gebze Elektrik Santralleri, Ekim 2002’de Ticari İşletme’ye geçmiştir.

Santralımızın Çalışma Prensibi

Tesisimiz, tipik bir “Kombine Çevrim” doğal gaz elektrik santralıdır. Burada, elektrik üretimi iki farklı kademede gerçekleştirilmektedir. Gaz türbinlerinde hava ile karıştırılan doğal gaz yakılarak, türbinle aynı şaft üzerinde bulunan bir jeneratörü çevirmek suretiyle birinci kademe elektrik üretilir. Aynı anda, bu yanmadan kaynaklanan sıcak gazlar, “Buhar Üretim Kazanına” gönderilir, ve bu ısıyla da buhar üretilir. Gerekli basınç ve sıcaklığa ulaşan buhar ise buhar türbinine gönderilerek, bu türbinin dönmesini sağlar. Buhar türbini ile aynı şaft üzerinde bulunan jeneratör vasıtasıyla da ikinci kademe elektrik üretimi sağlanır. Bu şekilde iki farklı “çevrim” gerçekleştiği için, bu tip santrallere “Kombine Çevrim” denmektedir.

Buhar türbininden çıkan kullanılmış buharın soğutulup sıvılaştırılması gerekmektedir. Kondenserde, soğuk su kullanılmış buharın üzerine püskürtülür ve böylece buharın yoğuşarak, sıvı fazına (yani suya) dönüşmesi sağlanır. Bunun sonucunda kondenserin alt bölümünde sıcak su birikir. Bu su, tekrar soğutma maksadıyla kullanılabilmesi için, büyük pompalar vasıtasıyla soğutma kulelerine gönderilir. Tamamen kuru tip olan soğutma kulelerimiz, adeta bir otomobil radyatörü gibi çalışmaktadır. 135 metre yüksekliğe sahip olan kulelerin betonarme kısımları, yüksek miktarda hava sirkülasyonu sağlamaktadır. Kuleleri çevreleyen “Delta Soğutucuları” nın içinden geçen su, bu hava akımından faydalanılarak soğutulur.

Soğutma kulelerine gönderilmekte olan suyun çok az bir kısmı, kaynatılmak üzere kazanlara doğru yönlendirilir. Kazanlarda üretilen buharın, buhar türbinine gönderilmesiyle de çevrim tamamlanmaktadır. Verimliliği azami seviyede tutabilmek için, kazanlarda buhar üç farklı basınç kademesinde (alçak, orta ve yüksek) üretilir. Böylece, kazanlardaki mevcut sıcak gazlardan mümkün olduğu kadar faydalanılmış olunur.

Buhar türbinlerinde 19 kV ve gaz türbinlerinde 15.75 kV olarak üretilen elektrik, trafolar vasıtasıyla 380 kV seviyesine yükseltilerek ulusal enterkonekte şebekemize üç noktadan kazandırılır: Adapazarı Trafo Merkezi, Dokurcun-Temelli ve Osmanca-Habipler ana iletim hatları. Adapazarı ve Gebze Elektrik Santralleri arasındaki iletim hattı da ilave esneklik sağlamaktadır. Bu iletim hattının tümü, InterGen-ENKA ortaklığı tarafından finanse edilmiştir.

Şemada, iki gaz türbini, iki atık ısı kazanı, bir buhar türbini, bir kondenser ve bir soğutma kulesini içeren bir “Blok”u göstermektedir. Gebze santralimizde, iki “Blok”, Adapazarı santralimizde ise bir “Blok” bulunmaktadır. Blok’lar birbirlerinden tamamen bağımsız olarak çalışmakta, ancak bazı ortak tesislerden faydalanmaktadırlar.